Eerste hulp bij … Onmacht 

EHBO bij moeilijke en lastige gevoelens

‘Vlamdragers’ probeert  een beetje positiviteit te brengen als tegengewicht voor het moeilijke en negatieve dat soms de overhand lijkt te hebben. Aanleiding van deze EHBO -pagina was onze eigen onmacht en frustratie bij een discussie op Facebook, die ontaardde in een steekspel. Wij worden ongelukkig van dergelijke negatieve posts, dus daar moesten we iets mee. Misschien heb je al gehoord van verbindende (of geweldloze) communicatie. Dit helpt ons te zeggen wat we willen én te horen waar het bij de ander om gaat. Maar hoe doe je dat dan? Ik neem jullie graag even mee op weg.

Optie A: We volgen onze eerste reflex

Een discussie, zeker op sociale media, kan snel fout gaan en eigenlijk is dat bijna normaal. Het is immers onze eerste reflex, ons overlevingsinstinct, om te vechten of te vluchten als we in stressvolle situaties terecht komen. Vechten vertaalt zich dan in strijd, vinnig reageren, kwaad worden, bij je gelijk blijven,… Vluchten toont zich als dichtklappen, negeren, … Een gebeurtenis of situatie volgt dan dit stramien:

1. Gedachte: ik heb ergens een gedachte of mening over

Bijvoorbeeld: mondmaskers, allochtonen, dieren, vaccineren,…

2. Oordeel: vanuit die gedachte oordeel ik

Bijvoorbeeld: voor of tegen, eerlijk of oneerlijk, gezond of niet gezond,…

3. Strategie: Vanuit dat oordeel volgt er een (vecht of vlucht of freeze-)strategie

Voorbeelden van strategieën: iets afdwingen, belachelijk maken, minimaliseren, opblazen, schelden, sarcasme, opgeven… Dit verloopt vaak onbewust, zonder dat je echt gekozen hebt.

4. Eis: de strategie vertaalt zich in een eis

Bijvoorbeeld: ik vind dat er dit of dat moet gebeuren (iets dat dan overigens meestal niet tegen de betrokkene zelf gezegd wordt, maar tegen derden)

Dit zie je op sociale media vaak in argumenteren, waarbij men dan al snel in andere ‘strategieën’ verzeild geraakt. Toen ik de desbetreffende online discussie las, gebeurde er ook iets bij mij. Mijn reflex was om te reageren hoe ongepast en onrespectvol ik bepaalde opmerkingen vond. Maar als ik dat zou doen, dan zou ik ook in dat steekspel terechtkomen en daar zou ik niemand mee helpen. Ik heb ondertussen geleerd dat het ook anders kan.

Optie B: We gaan voelen bij onszelf en we gebruiken de stappen van verbindende communicatie

Ik kan de tijd nemen om even voorbij die eerste reflex te kijken. Ik kies om niet meteen te vechten of vluchten. Op argumenten ingaan heeft namelijk een groot risico. Uiteindelijk draait het niet om die argumenten. Je mening wordt gevormd door je waarden en je behoeften. En die worden vertegenwoordigd door je gevoel. Gevoelsmatig wordt er dus iets in gang gezet. Dat hoofd probeert vaak te helpen maar is nogal onhandig met emotionele zaken. Hoe kan ik dan wel reageren? Ik moet terug naar ‘er gebeurt bij mij iets’. Ik reflecteer en gebruik dit stramien:

1. Waarneming: wat zijn de feiten (Objectief)

Een discussie op Facebook ontaardt in een conflict, waarbij mensen respectloos worden naar elkaar toe.

2. Gevoel: wat gebeurt er bij mij, wat voel ik?

Ik voel ergernis, kwaadheid en teleurstelling over de commentaren van verschillende mensen.

3. Behoefte: je gevoel zegt iets over wat je mist, wat je nodig hebt

Ik ga verder voelen. Mijn kwaadheid en teleurstelling

zeggen dat ik nood heb aan respect, aan een veilige omgeving, aan harmonie, aan mensen die respectvol en begripvol communiceren.

4. Verzoek: wat heb ik te doen, wat kan ik er zelf mee, hoe kan de ander mij helpen? Niet door te eisen, maar door te vragen, te communiceren, door dialoog. ‘Zo is het voor mij, hoe is het voor jou en hoe kunnen we dat naast elkaar leggen.’

Ik kan dan bijvoorbeeld zeggen ‘het raakt mij om te zien hoe deze discussie misloopt en dat wilde ik toch even zeggen’. Of nog een stap verder: hoe kan ik hier iets constructief van maken? Hoe kan ik reageren op zo’n post zodat mensen er wèl iets mee kunnen? Of hoe kan ik mensen helpen om niet meer ongelukkig te worden van hun eigen frustratie. Hoe kan ik zorgen dat hun omgeving minder afziet van die frustratie (ja ik geef het toe: bij die omgeving zit ik dan ook. Daar zit dus een beetje eigenbelang, want ik lees ook liever leuke dingen 😊).

 

Hoe kan ik helpen bij dat respectvol communiceren? Zo is het idee voor dit artikel op deze plek ontstaan. En dan is mijn respons uiteindelijk constructief.

Hinderpalen bij verbindende communicatie

Je kan zeggen dat het reageren vanuit onze eerste reflex, de weg is van strijd, afstand en reactiviteit. Zowel met jezelf als met de ander. Het reageren vanuit de verbindende communicatie is de weg van empathie, mildheid en verbondenheid. Zowel met jezelf als met de ander. Welke weg kies jij?

Nu moet ik toegeven, het is verdraaid moeilijk om die eerste reflex te leren beheersen en te stoppen, om dan te gaan reflecteren. Er liggen enkele valkuilen op de loer:

  1. Soms hebben we niet door dat we aan het vechten, vluchten of ‘bevriezen’, zijn.

  2. We staan vaak nogal ver van ons gevoel en onze behoeften vandaan. We gaan er zelf overheen zonder dat we door hebben waar het ECHT om gaat voor ons! (We verwachten trouwens wel van anderen -zoals onze partner of collega- dat die dat weten, dat is nog een andere valkuil).

  3. Misschien is ook de ander niet gewend is aan die open communicatie. Deze blijft dan reageren vanuit eigen reflexen en dat kan pijnlijk zijn, als je jezelf open en kwetsbaar opstelt.

 

Wees dus mild voor jezelf, als je begint te oefenen met het herkennen en communiceren van je behoeften. Dat gebeurt met vallen en opstaan.

Tot slot nog een paar tips

Eerlijk, FB is niet de beste plek als je begint te oefenen want er is slechts een beperkte relatie en betrokkenheid op elkaar. Je kent elkaar immers niet. Dat betekent dat de drempel klein is om af te reageren.

 

Dus doe je voordeel met wat je hierboven leest en begin in je eigen nabije omgeving.

 

Merk op dat onder de gedachten en oordelen allemaal waarden verstopt zitten: rechtvaardigheid, gezondheid, respect, …). Dat zijn dan dingen waar we wellicht behoefte aan hebben.

 

Naar onze oordelen kijken helpt om onze behoeften op het spoor te komen. Achter elk oordeel zit een behoefte.

We kunnen trouwens voor een ander niet invullen welke behoefte er achter zit. Ik geef een concreet voorbeeld. Denk bijvoorbeeld aan de weerstand van sommige mensen over de verplichting van het dragen van een mondmasker.

 

Waar komt die weerstand vandaan? De ene zal zijn behoefte aan vrijheid of autonomie te zeer ingeperkt zien, voor een ander gaat het misschien over de behoefte aan fysiek comfort, voor nog iemand anders misschien over de moeilijkheid om contact kan maken met iemand anders, enzovoort. We kunnen raden, maar alleen door aftoetsen bij de ander, kunnen we het echt weten.

Moraal van het verhaal

De weg naar geluk begint bij het voelen van je gevoel. Zo leer je (terug) voelen wat je nodig hebt. Je kan dan leren die behoeften zelf in te vullen of  te verwoorden, in plaats van te verwachten dat je omgeving dat doet. Je kan zo voorkomen dat je omgeving de uitlaatklep is van jouw frustraties. Want vechten of vluchten, daar worden jij én en de mensen in je omgeving ongelukkig van. Je kan zelf veel meer aan het stuur komen dan je zelf voor mogelijk houdt!

Er valt erg veel te lezen over verbindende of geweldloze communicatie. Je vindt online of in de bib veel lectuur van bijvoorbeeld Marshall Rosenberg (grondlegger NVC -non violent communication), Justine Mol, Corry Laura Van Bladel, Erwin Tielemans,…

Bijdrage van Nadine Sterkens, psychotherapeut en loopbaanbegeleider bij www.onderwegmetjezelf.be

@2020 Vlamdragers. Alle rechten voorbehouden. Tekeningen met 
gemaakt door Sue Verhoeven      Contact: vlamdragers@gmail.com
  • Facebook
  • Instagram